Menu

• Home
• Kraina historyczna
• Diecezja krakowska
• Karpaty

Krosno

Współrzędne: 49°41' N 21°45' E49.6833333 21.75 (Krosno)

Krosno
Herb Krosna
Dewiza: Niepowtarzalne miasto w wyjątkowym miejscu
Województwo	podkarpackie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina  - rodzaj	Krosno miejska
Prawa miejskie	ok. 1342
Prezydent	Piotr Przytocki
Powierzchnia	43,48 km²
Położenie	49° 41' N 21° 45' E
Wysokość	260 m n.p.m.
Liczba mieszkańców (2007)  - liczba ludności  - gęstość	ok. 47 500 ok. 1100 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	(+48) 13
Kod pocztowy	38-400
Tablice rejestracyjne	RK
Położenie na mapie Polski Krosno
TERC10 (TERYT)	186101 1
Miasta partnerskie	Edewecht Sárospatak Sátoraljaújhely Użhorod Zalaegerszeg Miasta zaprzyjaźnione: Košice Priverno Svidník Tokaj Uherske Hradiste
Urząd miejski3 ul. Lwowska 28a, ul. Staszica 2 38-400 Krosno tel. (13) 43 675 43 – centrala; (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Krosno [Królewskie Wolne Miasto Krosno] (niem. Krossen) – miasto na prawach powiatu – powiat grodzki w województwie podkarpackim, i siedziba władz powiatu krośnieńskiego, obejmującego zasięgiem tereny dziewięciu okolicznych gmin. Stolica województwa krośnieńskiego od 30 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 r. Znajduje się w Euroregionie Karpackim, w skład którego wchodzą przygraniczne tereny Polski, Słowacji, Ukrainy, Węgier i Rumunii.

Spis treści 1 Geografia 2 Podział administracyjny miasta 3 Historia 3.1 Ziemia krośnieńska w starożytności 3.2 Średniowiecze 3.3 Krośnieński złoty wiek 3.4 Krosno w latach 1637-1768 3.5 Krosno w latach 1768-1867 3.6 Krosno w dobie autonomii galicyjskiej 3.7 I wojna światowa 3.8 Okres międzywojenny 3.9 II wojna światowa 3.10 W czasach PRL 3.11 Krosno współcześnie 4 Honorowi Obywatele Miasta Krosna 5 Zabytki 5.1 Zabytkowe kościoły Krosna 5.2 Warto zwiedzić 5.3 Zabytkowe pałace i kamienice Krosna 5.4 Zabytkowe cmentarze Krosna 6 Edukacja 6.1 Szkoły podstawowe 6.2 Gimnazja 6.3 Szkoły ponadgimnazjalne 6.4 Szkoły dla dorosłych i policealne uzupełniające 6.5 Szkolnictwo wyższe 7 Sport 7.1 Obiekty sportowe 7.2 Kluby sportowe 8 Kościoły i związki wyznaniowe 9 Transport 9.1 Tranzyt 9.2 Lotniska 9.2.1 Lotnisko w Krośnie 9.2.2 Lotnisko Międzynarodowy Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka 9.3 Komunikacja międzynarodowa, międzymiastowa i powiatowa 9.4 Kolej 9.5 Komunikacja miejska 10 Gospodarka 11 Handel 11.1 Zakłady pracy 12 Przypisy 13 Bibliografia 14 Zobacz też 15 Linki zewnętrzne

[edytuj] Geografia

Krosno – miasto w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, przy ujściu rzeki Lubatówki do Wisłoka, na obszarze Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej, wchodzącej w skład Pogórza Środkowobeskidzkiego, określanego jako Beskid Niski. Krosno określano jako "parva Cracovia" – czyli "małym Krakowem", a to dlatego, że krośnieński Rynek z renesansowymi sukiennicami, podobny jest do krakowskiego Starego Miasta i ze względu na wysoki poziom życia umysłowego miasta, posiadającego wielu studentów i to zdolnych, którzy często zdobywają tytuły profesorskie. O celowości porównywania do Krakowa świadczy umieszczenie widoku Krosna, w miedziorycie Georga Brauna (1541-1622) i Franza Hogenberga (ok. 1535-1590), w dziele Civitates orbis terrarum (Miasta świata wydanym w 1617 r. w Kolonii), w towarzystwie: Krakowa, Poznania, Warszawy, Zamościa, czy w dziele: Andreasa Cellariusa (1596-1665) z 1659 r. "Regni Poloniae Magnique Ducatus Lithuanie Novissima Descriptio", wydanym w Amsterdamie.

Kotlina Krośnieńska od zachodu graniczy z doliną Jasiołki i niewielkimi przełęczami, z Kotliną Jasielską, a na wschodzie łączy się doliną Wisłoka i z Kotliną Zarszynską. Nad Krosnem wznosi się od północy tzw. Pasmo Odrzykońskie, z wyróżniającymi się kulminacjami Królewskiej Góry (534 m n.p.m.) i Suchej Góry (585 m n.p.m.). U podnóża pierwszej, znajduje się Zamek "Kamieniec", a na szczycie drugiej wieża przekaźnikowa stacji telewizyjnej. Do krośnieńskiego bogactwa oprócz ropy naftowej, piaskowca, glinek, zaliczamy źródła mineralne, które występują w dzielnicy Białobrzegi, jako siarkowo-wodorowe, na Zawodziu siarczany i solanki o dużym stężeniu, oraz w innych dzielnicach solanki o różnym składzie chemicznym.

Krosno – w widłach Wisłoka i Lubatówki, stanowiło regularny, zwarty układ urbanistyczny z czworokątnym Rynkiem i wychodzącą z niego rozplanowaną siecią ulic. Z Rynku wybiegały symetrycznie w kierunkach na południe i północ po trzy ulice, które zbiegały się przy bramach miejskich.

Miasto Krosno urzeka pięknem średniowiecznych kościołów i zabytkowych kamieniczek, usytuowanych głównie w obrębie Rynku, który mieści się na wzniesieniu ok. 277 m n.p.m. Krosno należy do Zagłębia Naftowego Jasielsko-Krośnieńskiego i słynie też z hut szkła i z lotnictwa.

[edytuj] Podział administracyjny miasta

[edytuj] Historia

Zasugerowano, aby ta sekcja została przeniesiona do nowego artykułu nazwanego Historia Krosna. (dyskusja)

[edytuj] Ziemia krośnieńska w starożytności

• 4200-1700 lat p.n.e. – pierwsze ślady pobytu grup ludzi sięgają okresu neolitu jak wynika z badań archeologicznych w rejonie Krosna, przy trasie korczyńskiej. Znane są stanowiska archeologiczne świadczące o prawdopodobnym zamieszkaniu Prasłowian i Celtów, których obecność na terenach krośnieńskich udowodnili historycy i archeologowie.
• 1600-1400 lat p.n.e. – o osadzie ze starszej epoki brązu świadczą wyniki prac archeologicznych przeprowadzonych w Rynku w Krośnie.
• 1400-1300 lat p.n.e. – jedna z ważnych faz osadniczych w okresie kultury łużyckiej, potwierdzonej przez liczne znaleziska w Krośnie,
• 1300-400 lat p.n.e. – osadnictwo Wenedów prasłowiańskiego ludu o zachodniej kulturze przeworskiej, o czym świadczy 10 osadniczych jam wraz z piecem garncarskim odkrytych na Zawodziu.
• II w. p.n.e. – o osadzie celtyckiej z okresu lateńskiego świadczą wyniki prac archeologicznych przeprowadzonych w Rynku w Krośnie.
• Okres rzymski – to główna fala wędrówek ludów i osadnictwa wywołana przez prasłowiański lud, należący do zachodniej kultury rzymskiej oraz wpływy kupców z południa Europy, przeważnie z Rzymu. Potwierdzają to materiały z badań archeologicznych w Krośnie w Rynku, i w pobliskim Krościenku Wyżnym, np. monety rzymskie. O osadnictwie z tej epoki świadczą resztki osad, żelazny grot oszczepu, znaleziony w grobie i skarb monet rzymskich w Turaszówce.
• ok. IV w. – najazdy Hunów na te tereny.

[edytuj] Średniowiecze

• W okresie plemiennym VII-X w. – przewaga plemion określanych nazwą Wiślanie i Polanie, zjednoczonych jednym językiem prasłowiańskim, potem słowiańskim. Napaści wrogich plemion nie posługujących się słowami słowiańskimi, powodują konieczność budowy obronnych grodów, na obrzeżach Dołów Sanocko-Krośnieńsko-Jasielskich.
• X w. i XI w. – wzrost potęgi Państwa Polskiego i rubieży granicznej między Polską, Rusią i Czechami. Ślady osady słowiańskiej i grodu w Krośnie z tego okresu, potwierdzają badania archeologiczne w Rynku. Od X w. nieprzerwanie zasiedlano ten obszar, jako miejsce dogodne dla osadnictwa pod względem obronnym, i z przyczyn położenia na kulminacyjnym wzniesieniu, w widłach Wisłoka i Lubatówki. W Krośnie w X w. istniała świątynia, o czym świadczą resztki odkrytych fundamentów przy Farze.
• w l. 950-973/974 tereny te weszły w strefę wpływów Czech.
• 981 – Książę kijowski Włodzimierz Wielki, opanowuje tereny sięgające najdalej do Wisłoka i włącza je do Księstwa Kijowskiego. Krosno nad Wisłokiem staje się czasowo miastem granicznym. Po obu stronach Wisłoka tworzą się grody.
• 1018 Bolesław Chrobry przyłącza na powrót tereny do Polski
• przed rokiem 1105 biskupstwu lubuskiemu podlegało najdalej wysunięte na wschód Krosno nad Wisłokiem, które nie zdołali podbić Rusini.
• do 1221 – tereny te należały do księcia krakowsko-sandomierskiego Leszka Białego
• 1238 – przybycie franciszkanów do Krosna, spalenie klasztoru i kościoła na Zawodziu podczas drugiego najazdu Tatarów (ok. 1259 r.), (wg prowincjała czesko-polskiego ks. Adama Goski (1612-1615), i ks. prof. Bolesława Kumora)
• 1241 – najazd Tatarów
• 1282 – wzmianka w dokumencie wystawionym dla biskupstwa lubuskiego o Krośnie – jednym 34 z miast posiadłości, księcia krakowskiego Leszka Czarnego,
• 1259-1260, 1287-1288 najazdy Tatarów ord Chana Kubilaja (1216-1294) – wnuka Czyngis-chana.
• ok. 1300 – budowa świątyni franciszkańskiej w Krośnie, (obecnie prezbiterium), którą rozbudował l. 1438-1440, gwardian Jan z Dukli.
• 1340 – w wyniku przyłączenia Rusi Halickiej przez Kazimierza Wielkiego Krosno utrwaliło swoją pozycję w Polsce.
• 1341 – Krosno liczy ok. 5 tys. mieszkańców, jak podaje K. Stupnicki w Geografii Galicji.
• 1342 – Kazimierz Wielki lokuje miasto na prawie magdeburskim, funduje (jako jednemu z 23 grodów); obwarowania, (rozpoczęte w l. 60. XIV w.) i krośnieńską Farę – kościół gotycki z wysoką wieżą, bogato wyposażony, uważany za drugi pod tym względem, po katedrze krakowskiej, oraz powstanie parafii, co odnotowuje Jan Długosz i potwierdza bp Adam Nowodworski w dokumencie z 28 maja 1629 r.
• 1358 – Krosno wymienione w dokumencie Kazimierza Wielkiego lokującym wieś Rogi
• 1365 – Kazimierz Wielki zezwala na postrzygalnie i ramy sukiennicze, oraz w dokumencie tu wydanym, nakazuje kupcom udającym się do Węgier i do Rusi,(albo stamtąd powracającym), aby nie odważali się omijać Krosna.
• 1367 – Kazimierz Wielki nadał miastu tytuł Królewskiego Wolnego Miasta Krosna i własny herb księstwa brzesko-kujawskiego, przedstawiający pół orła i pół lwa na czerwonym polu, i uwalnia osiedleńców Krosna od podatków, oraz od danin na okres 1 roku. Potwierdza też sprzedaż dziedzicznego wójtostwa w Krośnie przez wójtów Michała i Janusza dla Peszki herbu Bogoria (zwanego Wół) z Tarnowa i ze Skotnik – właściciela m.in. Żeglec i Wiśniowej. Pierwsze wzmianki o wznoszeniu obwarowań grodu.
• 1377-1626 – Krosno stolicą biskupią dla diecezji przemyskiej dzięki bp. Erykowi Winsen Mora (1377-1391), który w 1390 r. buduje tu rezydencję biskupią. W niej urzędują, m.in. bp Maciej Janina (1392-1420), bp Janusz z Lubienia (1420-1435) – bp Piotr z Chrząstowa (1435-1452), bp Andrzej Krzycki (1523-1527) – prymas Polski i poeta, bp Stanisław Tarło (1537-1544) – sekretarz królewski i poeta, który spoczywa w krośnieńskiej farze.
• 1377-1391 – powstanie pierwszego Bractwa Literackiego w diecezji przemyskiej za rządów bpa Eryka.
• 1380 – bp Eryk Mora zakłada klasztor franciszkański obok świątyni św. Wojciecha
• 1391 – przyłączenie parafii krośnieńskiej do kapituły katedralnej w Przemyślu przez króla Wł. Jagiełłę
• 1397 – królowa Jadwiga w dokumencie zabrania, pod karą pieniężną, ingerować władzom miasta w sprawy Zakonu Franciszkanów w Krośnie.
• 1399 – Krosno otrzymuje od goszczonego w Odrzykoniu Władysława Jagiełły grunty wsi Szczepańcowa Wola i przywilej dla mieszczan krośnieńskich w sprawach kupieckich.
• 1399 – pożar drewnianego kościoła oraz klasztoru franciszkańskiego w rejonie świątyni św. Wojciecha, w osadzie Zawodzie po prawej stronie Wisłoka.
• 13 lutego 1400 – zawarcie umowy przez gwardiana Mikołaja z wójtem dziedzicznym Piotrem z Klecia, z radnymi miasta i mistrzami cechów, na mocy której za 300 grzywien groszy praskich, franciszkanie zakupili czworoboczną parcelę na terenie miasta, przy starym murze pod budowę klasztoru.
• 1403 – krośnieński cech rzeźników otrzymuje statut, który zachował się jako jeden z najstarszych dokumentów cechowych w Polsce.
• 1406 – Władysław Jagiełło potwierdza zakup przez Krosno wsi Szczepańcowa Wola
• 1407 – Władysław Jagiełło przebywa w Krośnie i potwierdza nadanie ziem i przywilejów dla Zakonu Franciszkanów.
• 1413 – w Krośnie istnieją dwie szkoły. W latach 1400-1600 na Akademii Krakowskiej zapisano 173 osoby z Krosna, z których wielu zostało profesorami, np. prof. Paweł z Krosna Procner – z tytułem "Mistrz nauk wyzwolonych", poeta, Marcin z Krosna – lekarz, Wawrzyniec z Krosna – filozof, Michał z Krosna – doktor dekretów. Krośnianie studiowali też w Lipsku i na innych uczelniach.
• 1426 – Władysław Jagiełło zatwierdza prawo magdeburskie pozostawiając sobie rozsądzenie spraw o rany zabójstwo szlachty i mieszczan.
• 1426 – pożar Krosna i szybka jego odbudowa.
• wiek XV – Krosno ośrodkiem produkcji płócien. Na Przedmieściu Krakowskim powstaje kościół i szpital św. Ducha.
• 1455 – pobyt królowej Zofii i rozstrzyganie sporów; m.in. między synami Mikołaja z Jasionowa.
• 1459 – Cech krawiecki w Krośnie otrzymał statut.
• 1460 – pożar Krosna i odbudowanie po pożarze, na Zawodziu kościoła pw. św. Wojciecha.
• 1461 – Kazimierz Jagiellończyk zezwala na jeden z pierwszych drewnianych wodociągów w Polsce, z ujęciem na Lubatówce, (czynnym do XIX w.).
• 1464 – Kazimierz Jagiellończyk potwierdza prawo kupna i uwolnienia od ceł.
• 1473 i 17-18 stycznia 1474 – zwycięskie odparcie przez Krosno dwóch najazdów węgierskich Macieja Korwina pod wodzą zmadziarowanego Słowaka Tomasza Tarczaya z Lipian, który przerażony widokiem zgliszcz, przekazał na odbudowę kościoła św. Ducha i szpitala; 200 dukatów.
• 1482 – krośnian dziesiątkuje zaraza z Węgier.
• 1498 – wiosna – obrona Krosna przed Tatarami i Wołochami
• 1500 – pożar Krosna
• 1512 – pożar Ratusza i w nim archiwum z dokumentami i przywilejami królewskimi. Farę po pożarze i odnowieniu, poświęcił bp Maciej Drzewicki (późniejszy Prymas Polski i Litwy). Władze miejskie przeniosły siedzibę do zakupionej kamienicy na rogu Rynku i ul. Franciszkańskiej. Szesnastowieczne Krosno przewyższało, nie tylko ilością cechów, kupców, takie miasta jak np. Sanok, Jasło, czy Biecz, ale i pod względem ilości ludności, bo miało od 3 do 4 tysięcy mieszkańców.

[edytuj] Krośnieński złoty wiek

• XVI w. – okres największego rozkwitu i znaczenia silnego ośrodka, liczącego ok. 4000 mieszkańców, handlującego suknem i winem, otoczonego podwójnym łańcuchem miejskich murów, jako jednego z niewielu miast w Polsce.
• 1523 – Rada Miejska, za pozwoleniem Króla Zygmunta, wykupuje wójtostwo, z prywatnych rąk Igo Bonera (sekretarza królewskiego – dziedzica części majątku Jana Bonera),

za kwotę 2400 florenów.

• 1524 – bohaterska obrona Krosna przed Tatarami.
• 1528 – odbył się synod diecezji przemyskiej i bp Jan Karnkowski – urzędujący w Krośnie wszedł w skład Rady Królewskiej zastępującej monarchę.
• 1530 – powstanie w Krośnie zboru luterańskiego.
• lata 30. XVI w. – rozpoczęcie budowy zewnętrznej linii murów obronnych, od strony południowej i zachodniej.
• 1559 – Mieszczanie u Zygmunta Augusta ze skargą na starostów otrzymujący przywilej prawo kupna i zakaz pozywania do sądu grodzkiego mieszczan, oraz od sejmu uzyskują prawo przyznawania sobie wójtostwa.
• 12 maja 1559 – Zygmunt August nadał miastu prawo składu towarów z Węgier, ustanowił trzeci jarmark doroczny i przyznał dochody z podatku od trunków na budowę murów miejskich oraz zwolnił mieszczan od opłaty ceł handlowych.
• 1559 – bp Stanisław Tarło utworzył przy Farze Kolegium Jałmużników, którym król Zygmunt dodał probostwo w Haczowie.
• 1601 – wybuch zarazy.
• 1604 – rozbudowa Szpitala Św. Ducha, przez jego przełożonego – ks. Tomasza Raskowicza z Pyzdr, proboszcza z Błażowej i założyciela fundacji dla biednych żaków UJ.
• 1605 – orszak weselny Maryny Mniszech (po zawartym, z przebywającym wtedy w Moskwie carem Dymitrem Samozwańcem, ślubie per procura – w Krakowie 22 września 1605 r.), przejeżdża przez Dębowiec, (gdzie przebywała matka carowej Jadwiga Tarło), Potok, (gdzie znajdował się dwór Mniszchów) i przez Krosno, do Sambora – do siedziby Jerzego Mniszcha.
• 1606 – przed sądem w Krośnie toczył się proces między Piotrem Firlejem, a Janem Skotnickim o prawo do korzystania ze studni zamkowej na Zamku w Odrzykoniu. Ten proces przyczynił się do napisania komedii pt. Zemsta przez Aleksandra Fredrę.
• 1613-1617 – starostą krośnieńskim był Zygmunt Kazanowski – marszałek królewski.
• 1614 – sprowadzenie do Krosna jezuitów (organizujących Kolegium), przez Piotra Bala (podkomorzego sanockiego), przekazującego w r. 1615 na ich rzecz 10 000 zł.p. W 1633 r. burmistrz wraz z radą zezwala na postawienie budynków przy ul. Sukienniczej (Ordynackiej).
• 28 czerwca 1614 – Zygmunt III Waza nadaje przywilej Krosnu, zatwierdzając, uchwałę miejską, z roku 1587, że Żydów w domu chrześcijańskim, nie wolno gościć więcej, niż jeden dzień, pod karą 30 grzywien.
• 1616 – zwycięskie odparcie przez Krośnian najazdu Tatarów.
• 1617 – w dziele G. Brauna i F. Hogenberga Civitates orbis terrarum zamieszczono widok Krosna.
• 1618 – ustanowienie w Krośnie dwóch jarmarków rocznie przez Zygmunta III Wazę
• 1622 – wybuch wielkiej zarazy.
• 1624 – 10 czerwca, Tatarzy pod dow. Kantymira Murzy nacierając od Medyki, doszczętnie spalili Polany, Iwonicz, Krościenko i Zręcin i inne miejscowości. Krośnianie wzięci w jasyr, zostali uwolnieni, po rozbiciu przez hetmana Mikołaja Sieniawskiego i przez hetmana Koniecpolskiego pod Martynowem, hordy tatarskiej wracającej z łupami.
• 1626 – przeniesienie z Krosna stolicy diecezji przemyskiej.

[edytuj] Krosno w latach 1637-1768

• 1637 ok. – najazdy na dobra krośnieńskie Jędrzeja Chrząstowskiego, który pozbawiał często życia i zdrowia mieszkańców.
• 11 września 1638 – pożar w mieście.
• 1638-1644 – próby odebrania gruntów należących do Krosna, przez Piotra Firleja wojewody lubelskiego, i czynienie innych szkód miastu i mieszkańcom na sumę ok. 10000 zł.p.
• 1638-1646 – przebudowa fary z funduszów proboszcza ks. Kaspra Różyńskiego i Szkota – Wojciecha Roberta Portiusa.
• 1639 – odlany zostaje w miejscowej ludwisarni dzwon Urban.
• 1645 – Zofia Skotnicka z Bóbrki wdowa po Janie Skotnickim – kasztelanie połanieckim utworzyła Kolegium Roratystów w Krośnie.
• 1652 – ponowna zaraza w Krośnie i powódź spowodowana wylewem Wisłoka, (możliwa data powodzi to również 1650 rok) w czasie której zniszczony został kościół Matki Bożej Śnieżnej w widłach rzek Lubatówki i Wisłoka.
• 1655 – złupienie i znaczne zniszczenie Krosna przez Szwedów opisane przez lustratorów i podpisanie lustracji przez Jana Franciszka Lubowidzkiego – Kaszelana Wołyńskiego (ambasadora w Turcji w l. 1672-1673).
• 7 grudnia 1655 – przełomowe zwycięstwo pod Krosnem, w czasie potopu szwedzkiego odniesione przez chorągiew starosty krośnieńskiego – por. Gabriela Wojniłłowicza i oddziały chłopskie ks. Mikołaja Famrcy z Garbowa, nad Szwedami i nad płk. Aleksandrem Prackim, dowodzącym chorągwią zdrajców. Rozstrzelanie płk. Aleksandra Prackiego (byłego dominikanina), na rynku w Krośnie za zdradę Polski i łupiestwo.
• 10 grudnia 1655 -por. Gabriel Wojniłłowicz listownie powiadomił z Łańcuta Króla Polski Jana Kazimierza o odniesionym sukcesie pod Krosnem i o wyzwoleniu tego miasta.
• 1656 – Amsterdamski Calariusz opisuje Krosno, jako w tej okolicy największe miasto i tutejsi obywatele majętniejsi od mieszkańców innych miast a jarmarki zwykły być daleko sławniejsze i zamieszcza na s. 336 widok miasta.
• 1656 – na wieść o przełomowym zwycięstwie pod Krosnem, powracający wraz ze świtą do Polski Jan Kazimierz, zatrzymuje się w mieście, od 3 do 12 stycznia, i stąd zarządza Polską.
  • 3 stycznia 1656 r. – wydaje podziękowanie dla Nowego Sącza za obronę Rzeczypospolitej i "Manifest wzywający chłopów do walki ze Szwedami".
  • 8 stycznia 1656 r. – w Uniwersale datowanym w Krośnie poleca poddanym biskupa krakowskiego i starostwa bieckiego, sądeckiego, nowotarskiego, aby gromadzili się pod Nowym Sączem pod dowództwem Gabriela Wojniłłowicza na dzień 15 stycznia.
  • Konfederaci tyszowieccy (obaj hetmani Stanisław Rewera Potocki i polny koronny Stanisław Lanckoroński, senatorowie i inni dygnitarze, m.in..: kasztelan sandomierski Stanisław Witowski, 8 wojewodów m.in.: Bracławski Piotr Potocki i czernihowski Krzysztof Tyszkiewicz} – po wydaniu 31 grudnia 1655 r. Uniwersału konfederacji w Tyszowcach, spotkali się z królem w Krośnie.
  • W Krośnie odbyło się posiedzenie Rady Senatu Rzeczypospolitej w obecności Jana Kazimierza, Prymasa Polski Andrzeja Leszczyńskiego i hetmanów, Stanisław Rewera Potockiego i Stanisława Lanckorońskigo, Jerzego Lubomirskiego i Stefana Czarnieckiego.
  • Do Krosna docierają wieści, o śmierci zdrajcy Janusza Radziwiłła 31 grudnia 1655 r. i o cudownym obronieniu Jasnej Góry, pod wpływem których, król postanawia nazwać Matkę Bożą Królową Polski. Krosno w tych dniach staje się "nie mianowaną stolicą Polski". Stąd Jan Kazimierz podąża przez Łańcut do Lwowa, by złożyć śluby lwowskie.
• 16 marca 1657 r. – Krośnianie, przy pomocy oddziałów chłopskich ks. Mikołaja Famrcy, zwycięsko odpierają najazd wojsk Rakoczego i ocalenie zawdzięczają Matce Bożej Murkowej oraz modlitwom Jana Kazimierza na Jasnej Górze. Jednak wojska Rakoczego spaliły przedmieścia węgierskie i krakowskie.
• 1658 r. – różne wymuszenia i kontrybucje nakładane na miasto, przez Zygmunta Fredrę z Pleszowic, starosty sanockiego, (ojca Jana Karola Fredry – starosty krośnieńskiego – zabitego w Warszawie w 1669 r.), powodują skargę mieszczan u Jana Kazimierza. Proces sądowy trwał 50 lat.
• 1660-1667 – wybudowanie po pożarze w 1638 r., gmachów Kolegium Jezuitów i kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP, którego darczyńcami byli Piotr II Bal, Andrzej i Wojciech Bobolowie, Jan Klech, Stanisław Zaremba, Paweł Mamrowicz. Pierwszym rektorem Kolegium był ks. prof. Stanisław Mniszech, potem w l. 1679-1683 ks. prof. Krzysztof Gruszczyński, a wykładowcą filozofii, ok. 1772 r. m.in. był konfederat, poeta – ks. Rafał Modlibowski (1740-1797) i tu się kształcił autor herbarza Kasper Niesiecki.
• 30 sierpnia 1661 r. – Jan Kazimierz wydaje przywilej na dwa nowe jarmarki w mieście.
• 1665 r. – Lustratorzy królewscy jako przyczyny upadku miasta podają:
  • konkurencja ze strony dóbr szlacheckich,
  • proces prowadzony z Firlejami przez 50 lat,
  • powtarzające się pożary i zarazy,
  • pułk. Józef Łęczyński nie tylko nakładał nienależne kontrybucje, ale i spalił część przedmieść w tym młyn,
  • osoby stanu szlacheckiego i duchownego, które procesowały się z miastem, żądając nienależnych odszkodowań,
  • Robert Porcyusz, który zagarnął cały handel krośnieński.
• 1672 – w czasie wojny z Turcją, gdy oblegano Lwów, Nuraddyn Sołtan napadał na grody nad Wisłokiem m.in. Krosno i Jasło oraz Biecz, niszcząc miasta ( tak, że w Krośnie, czy w Sanoku pozostało jedynie 6 domów) i biorąc ludność w jasyr lub mordując. Hetman Jan Sobieski w trakcie wyprawy na czambuły, dysponując zaledwie 3000 jazdy, pobił w bitwie pod Komarnem kilkudziesięciotysięczne wojska tatarskie, uwalniając pod Beńkową Wisznią 44 000 ludzi z jasyru.
• 16 kwietnia 1687 – hetman wielki koronny Stanisław Jabłonowski, (który w 1673 r. poprowadził zwycięską szarżę polskiej husarii pod Chocimiem), wezwał namiestnika i kompanię chorągwi husarskiej zimującej w Krośnie i podległych wsiach, dokonującej wielu nadużyć na szkodę miasta.
• W latach 1702-1717 Krosno było na przemian "zdobywane" i "uwalniane" przez najprzeróżniejsze oddziały własne i obce saskie księcia Lubomirskiego, rosyjskie i szwedzkie, miasto dostarczało żywności, furażu i płaciło słony okup, lub kontrybucje.
• W 1702 r. – w czasie wojny północnej, po pogromie wojsk saskich, w listopadzie napadły na Krosno oddziały szwedzkie korpusu gen. Mgnusa Stenbocka, z armii Karola XII powodując rabunki, podpalenia i kontrybucje.
• 18 sierpnia 1704 – ponowny najazd armii szwedzkiej Karola XII na Krosno.
• W lecie 1707 r. – w mieście wybuchła zaraza, która panowała do 1710 r., wyludniając Krosno. Stacjonujące, po przejściu zarazy wojska rosyjskie, chcąc zapewnić sobie opał, niszczyły opustoszałe kamienice.
• 1717 – zakończyły się zmagania wojenne, i Krosno znalazło się na dnie swego upadku.
• 1746 – Kolegium Jezuickie w Krośnie zaliczono do rzędu szkół wyższych (z naukami: filozofia, logika, fizyka, metafizyka).
• 1753 – sprowadzenie zakonu kapucynów, wznoszących na zewnątrz Bramy Węgierskiej, kościół i klasztor. Dzięki ofiarności, Jana Klemensa Branickiego – starosty krośnieńskiego (1720), wojewody krakowskiego i hetmana wielkiego koronnego, Aleksandra Jaworskiego – rejenta sanockiego, oraz Wacława Hieronima Sierakowskiego – biskupa przemyskiego, wybudowano kapucynom kościół. (Ukończony w 1811 r.).
• 1757 – ponowna zaraza wyludnia Krosno.
• 1758 – lustratorzy wsławili dawną potęgę miasta "parva Cracovia" i porównali upadek Krosna do Troi nec locus, ubi Troja fuit.
• 1764 – Stanisław August Poniatowski potwierdza przywileje dla miasta.
• 19 czerwca 1764 – obrady przybyłych do Krosna wojsk konfederatów, po klęskach pod Leskiem i Brzozowem. Józef Kanty Ossoliński z synem Józefem Salezym Ossolińskim zaproponował natarcie na rosyjski korpus i prywatne zaciągi Kazimierza Poniatowskiego, w celu przebicia się do Lwowa, oraz połączenia z wojskami Franciszka Salezego Potockiego i Karola Radziwiłła.
• 23 czerwca 1764 – najazd wojsk rosyjskich. Za pomoc udzieloną konfederatom, Rosjanie dokonują grabieży, mordów, i podpaleń, szczególnie w Klasztorze Jezuitów w Krośnie.
• 1765 – lustratorzy Michał Humnicki i Antoni Jordan Walawski – skarbnik sanocki ponownie wsławili dawną potęgę miasta "parva Cracovia" i porównali upadek Krosna do Troi nec locus, ubi Troja fuit. Do wójtostwa zaliczają Krościeńko Niżne, Białobrzegi, Suchodół, i Płowienkę

• 1770 – Ewaryst Andrzej Kuropatnicki, (1734-1788) – w celu ochrony zbiorów przed dewastacją, przez wojska rosyjskie, nabył od Jezuitów z Krosna, znaczną część biblioteki klasztornej i umieścił w dworze w Tarnowcu i w Lipinkach. W swojej Geografii z 1786 r., pisze o Krośnie, że większa część kamienic i Ratusz pustoszeje, a około kościoła św. Wojciech płynie ropa (nafta) do smarowania wozów.

[edytuj] Krosno w latach 1768-1867

• 1768-1772 – okoliczna szlachta wzięła udział w powstaniu Konfederacji barskiej przeciwko zsyłkom, rozbiorowi Polski i wojskom carycy Katarzyny,
• 7 lipca 1768 – przejazd w kierunku Krakowa wielotysięcznej armii Konfederatów barskich, na czele z nowo wybranym marszałkiem Jakubem Ignacym Bronickim, herbu Korwin, dziedzicem Nowotańca.
• 6 kwietnia 1769 – przemarsz Konfederatów barskich Kazimierza Pułaskiego (rannego), po bitwie z wojskami carycy Katarzyny, pod Rogami-Miejscem i Suchodołem. W kwietniu 1769 roku pod Jedliczem, odbył się Zjazd szlachty zawiązującej konfederację i wybierającej jej marszałkiem Adama Parysa (ok. 1740-1817), (którego oficjalne wybrano w Pilźnie 23 kwietnia 1769 roku}. W 1769 roku wielokrotnie Krosno zajmowały wojska rosyjskie gen. Iwana Drewicza, powodując wiele zniszczeń.
• 12 czerwca 1772 – na skutek I rozbioru Polski, Krosno zostaje zajęte przez austriacki korpus preszowskiej straży przedniej – gen. Esterhazego. Władze zaborcze i tzw. Królestwa Galicji i Lodomerii, pominęły Krosno jako siedzibę administracji II instancji i przydzieliły do cyrkułu z siedzibą w Dukli. Do siedziby cyrkułu i przełęczy dukielskiej rozbudowano trasy z Przemyśla i do Pilzna omijające Krosno.
• 1773 – cesarz Józef II Habsburg dokonał kasacji klasztorów i zakonów w Galicji w tym zgromadzenia jezuitów w Krośnie i zamienienie budynków Kolegium na szpital oraz rozebranie kościoła jezuickiego.
• 1774 – utworzenie świeckiego gimnazjum państwowego, w budynkach zlikwidowanego kolegium jezuickiego w Krośnie.
• 15 marca 1775 – wprowadzenie języka niemieckiego jako urzędowego w szkolnictwie, magistracie i życiu publicznym, a za mówienie po polsku i podobne łajdactwa zapisywano do księgi hańby. Wprowadzenie niemieckiego sądownictwa, zamiast polskich sądów ziemskich i grodzkich.
• 1782 – nowy podział prowincji galicyjskiej powoduje, że Krosno pominięto przy przeniesieniu siedziby cyrkułu w Dukli do Jasła. Krosno odcięto od dawnej trasy, od dawnych rynków zbytu i zanik handlu tranzytowego, a także wzrost austriackich podatków, powodował upadek miasta.
• 1780-1790 – dekrety cesarza Józefa II spowodował utratę wpływów kleru na oświatę i opiekę społeczną (józefinizm), a obiekty klasztorne od 1804 do 1814, jak np. klasztor i kościół franciszkański w Krośnie, zamieniono na magazyny zbożowe i inne obiekty ogólnogospodarcza. W dniu 3 stycznia 1810 dekret cesarki powoduje konfiskatę wszelkich kosztowności, w tym złota i srebra w kościołach i klasztorach.
• 1784 – w ramach reform jezefińskich zostają zlikwidowane bractwa kościelne, m.in. Świętej Trójcy w Farze i NMP u Franciszkanów.
• 1786 – po zlikwidowanym gimnazjum kościelnym, władze cyrkularne tworzą trywialną świecką szkołę średnią dwuklasową, mieszczącą się w ratuszu w Krośnie. Na mocy zarządzenia Cesarza Józefa II z roku 1784 nakazującego lokowanie cmentarzy poza obrębem kościołów, Stary cmentarz przy Kościele Farnym w Krośnie, zostaje zlikwidowany i przeniesiony w nowe miejsce na pagórku nad Wisłokiem (ok. 200 m od Bramy Krakowskiej).
• 1794 – patriotycznie nastawieni mieszkańcy Krosna i okolic, zachęceni przez Aczkiewicza (z Towarzystwa Patriotycznego Polityków we Lwowie), idą walczyć pod Racławicami.
• 1794-1798 – wybudowanie drogi bitej Rzeszów – Strzyżów – Krosno,
• 14 marca 1805 – na mocy cesarskiego dekretu w Krośnie utworzono tzw. magistrat regulowany jako szczebel organizacji samorządowej.
• 1809- Krośnianie biorą udział w wojnie polsko-austriackiej, m.in. w czerwcu pod dowództwem gen. Ksawerego Franciszka Krasickiego w ostatniej obronie zamku sanockiego przed wojskami austriackimi.
• 1816 – Święcki w "Opisie starożytnej Polski" pisze, że wg Zeilera istnieją w Krośnie; sławne fabryki sukna i rozwinięte rękodzielnie płócienne.
• 25 kwietnia 1818 – pożar ratusza i mieszczącej się w nim szkoły.
• połowa XIX wieku – upadek miasta z powodu nadmiernego fiskalizmu oraz zaniku handlu tranzytowego,
• 1830 – udział krośnian w zrywach niepodległościowych, np. J. K. Szydłowskiego i rzeźbiarza J. Smętkiewicza w powstaniu listopadowym.
• 1845 – Edward Dembowski i Teofil Barwiński, organizują powstańcze komitety ze szlachtą i inteligencją, oraz wybierają dowódcę na Okręg Krośnieńsko-Jasielski Feliksa Bolechowskiego, a po jego aresztowaniu, 15 lutego 1846 r., Franciszka Wolańskiego z Gorlickiego.
• 20 lutego 1846 – w mieszkaniu kupca Marcelego Myczkowskiego, dowódca Franciszek Wolański (rysownik, skryptor Wincentego Pola), po otrzymaniu od Rządu Narodowego decyzji, ogłasza odezwę o wybuchu powstania w nocy z 21/22 lutego. Z rana, powstańcy z okolic Krosna i Brzozowa pod dowództwem Teofila Ostaszewskiego – poszli przez Wzdów i Grabownicę na Sanok. Oddział Feliksa Urbańskiego, (który miał uderzyć na Jasło) wraz z agentem Julianem Goslarem rozbrojono na targu, tego dnia, w Haczowie i odstawiono z ks. Walentym Zgrzebnym do aresztu w Sanoku. Od Przełęczy Łupkowskiej, z okolic Kalnicy i Leska, miał atakować Sanok mjr Jerzy Bułharyn (b. d-ca pułku powstania listopadowego – dzierżawca Hrabowej Roztoki w węgierskich Karpatach), dowodzący siłami miejscowymi i słowackimi. Po kilku potyczkach, przy dojściu do Zahutynia i bez wsparcia, od północy, wycofał się na Węgry. Franciszek Wolański miał uderzyć na Jasło, ale przy odmówieniu pomocy wojskowej przez Cezarego Męcińskiego z Dukli, usiłował w przebraniu kobiecym, uciec na Węgry, jednak zatrzymały go warty chłopskie i odstawiły do więzienia.
• 1846 – w czasie rzezi galicyjskiej i napadu na dwór Tytusa Trzecieskiego, w Polance chłopi pobili, przygotowujących powstanie narodowe Wincentego Pola i gospodarza. Organizatorów aresztowano. Austriacy do Galicji skierowali 55 tys. wojska. Wystąpienia chłopskie zakończyło się klęską, a uczestników czekało więzienie na Szpilbergu lub kara śmierci na cytadeli we Lwowie, wykonana, jak np. na Teofilu Wiśniowskim czy Józefie Kapuścińskim lub innych.
• 1848 – Wiosna Ludów – Przez Krosno i Przełęcz Dukielską, szli polscy patrioci na pomoc walczącym Węgrom. Utworzono Gwardię Narodową w Krośnie, na czele z krośnieńskim aptekarzem – kpt. Janem Łagońskim, i por. Kamińskim, oraz z Adamem Stojowskim, dziedzicem Potoka i Jedlicze. Antoni Jeziorański został jej instruktorem. Przewodniczącym Rady Narodowej został lekarz Juliusz Kallay, z pochodzenia Węgier.
• 18 lutego 1849 – zabudowania dawnego Kolegium zniszczył pożar.
• 8 października 1850 – W wyniku Rozporządzenia Ministerialnego nr 383 Galicję podzielono na trzy okręgi administracyjne: lwowski, stanisławowski i krakowski. W Krośnie powstało starostwo (z okręgami sądowymi Krosno, Brzozów, Domaradz), w okręgu krakowskim.
• 24 kwietnia 1854 – reorganizacja władz administracyjnych (zgodnie z rozporządzeniem ministerialnym nr 111), tworząca w Krośnie urząd powiatowy, w cyrkule Jasło, w okręgu krakowskim. (Galicję podzielono na okręgi administracyjne: lwowski i krakowski).
• 1856 – założenie w Krośnie przez Tytusa Trzecieskiego i Karola Klobassę pierwszej w świecie spółki poszukiwania i wydobywania ropy, oraz utworzenie pod kierownictwem pierwszego konstruktora lampy naftowej, Ignacego Łukasiewicza, pierwszej kopalni i budowa jednej z pierwszych na skalę światową destylarni oleju skalnego. Krosno i Bóbrka stają się kolebką przemysłu naftowego.
• 1861 – Ignacy Łukasiewicz adoptuje browar w Polance na destylarnię ropy naftowej i rozpoczyna działalność naftowca jako jeden z trzech współwłaścicieli spółki naftowej.
• 1863 – dwunastu mieszkańców Krosna, m.in. lekarz Dionizy Mazurkiewicz, wydawca Przemysłu Górniczego – Leon Ligenza, Jan Nepomucen Gniewosz, poeta – Franciszek Waligórski,August Lewakowski wyrusza, by walczyć w powstaniu styczniowym. Kilku z nich poległo, a np. 30-letni poeta, prof, lwowskiej szkoły realnej Franciszek Waligórski był ranny w bitwie pod Rybnicą (Sandomierskie) w dniu 28 października 1863 r. Władze zaborcze na czas powstania ogłaszają w Galicji stan wojenny.
• 1864-1867 – Krosno stolicą Prowincji Galicyjskiej oo. Kapucynów. W klasztorze krośnieńskim mieszka ojciec prowincjał Józef Krzysik.

[edytuj] Krosno w dobie autonomii galicyjskiej

• 1867 – Galicja, a w niej Krosno, otrzymują autonomię, ze złagodzeniem ucisku narodowego, w celu przeobrażeń polityczno-ustrojowych i z możliwościami utworzenia miejskich instytucji autonomicznych oraz samorządowych.
• 12 stycznia 1867 – wg Rozporządzenia Ministerialnego nr 14, reorganizacja administracji z podziałem Galicji na 74 powiaty (starostwa) i utworzenie powiatu krośnieńskiego obejmującego Starostwa w Krośnie, Dukli i Żmigrodzie. Powiększenie Krosna o wieś Guzikówka.
• 13 września 1872 – w pożarze miasta spłonęło wyposażenie kościoła Franciszkanów.
• 1872-1884 – budowa linii kolejowej ze Stróż do Zagórza, przez Krosno, a w 1890 r. łączącej Rzeszów z Krosnem.
• 1874 – powstanie Towarzystwa Zaliczkowego.
• 1876 – prekursorska działalność lotnicza w Krośnie Adama Ostaszewskiego wynalazcy pionowzlotu i odrzutowych samolotów.
• 1878 – wydzielenie ze Starostwa krośnieńskiego Sądu Powiatowego w Żmigrodzie i przydzielenie go do Starostwa jasielskiego.·
• 1883-1887 rozbudowa Krosna przez burmistrza Krosna Modesta Humieckiego (1842-1899)
• 1884 – do Krosna doprowadzono Kolej Transwersalna łączącą Čadcę z Husiatynem.
• 1887 – utworzenie pierwszej w Polsce szkoły zawodowej Krajowej Szkoły Tkackiej i Zakładu Artystyczno-Rzeźbiarsko-Snycerskiego Andrzeja Lenika
• 1888 – Wojciech Lenik założył pierwszą drukarnię w Krośnie.
• 1892 – powstanie niepodległościowego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" (i przy nim Drużyny Strzeleckiej w 1911 r., biorącej udział w wyzwalaniu Polski i w walkach o Lwów). Inicjatorami Sokoła w 1891 r. byli Jan Als i Tomasz Kotula, a Przewodniczącym dr Jan Kanty Jugendfein.
• 15 sierpnia 1892 – utworzenie 6-klasowej, uzupełniającej szkoły przemysłowej (późniejszego Zespołu Szkół Mechanicznych, a obecnie Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3).
• 1894 – powstanie Seminarium Nauczycielskiego Męskiego.
• 1897 – w brytyjskim urzędzie patentowym Jan Szczepanik nauczyciel z Krosna, opatentował telektroskop (telewizję), czyli aparat do produkowania obrazów na odległość, za pośrednictwem elektryczności.
• 1898 – otwarcie pierwszej w Polsce Szkoły Rolniczej w Suchodole.
• 1900 – utworzenie (dzięki staraniom burmistrza dr Feliksa Czajkowskiego} pierwszej szkoły średniej C.K.Szkoły Realnej (obecnie I liceum Ogólnokształcące) na czele z kierownikiem mgr Kasprem Brzostowiczem.
• 14 września 1900 – Pobyt w Krośnie Cesarza Austrii – księcia Franciszka Józefa, w czasie Wielkich Manewrów Wojskowych.
• 1901 – utworzenie przez Michała Mięsowicza pierwszej Krajowej Fabryki Zegarów Wieżowych (funkcjonującej do 1938 r.), nagradzanej za swe wyroby na licznych wystawach krajowych i zagranicznych oraz zdobycie złotego medalu na Międzynarodowej Wystawie Przemysłowej w Paryżu za wystawiony tam zegar wieżowy.
• 9 czerwca 1901 – Okręgowy Zlot Sokoła w Krośnie.
• 1 sierpnia 1901 – uruchomienie powiatowego Szpitala Jubileuszu Cesarskiego, pw. bł. Jana z Dukli, (z 50 łóżkami, przy ul. Grodzkiej) z pierwszym dyrektorem dr. wszech nauk med. Karolem Kaczkowskim.
• 1905 – uruchomienie Zakładów Rafinerii Ropy Naftowej, przez co Krosno staje się znacznym ośrodkiem przemysłu naftowego.
• 1910 – powstała Liga Niepodległości w Krośnie, na bazie której tworzono Związek Strzelecki.
• 1910 – powstanie Związku Strzeleckiego w Krośnie – dzięki inicjatorowi St. Szeptyckiemu z Korczyny i Antoniemu Orlewiczowi (adwokatowi).
• W październik 1912 r. Józef Kwaciszewski organizuje Strzelca w Białobrzegach, którego komendantem został Jan Paczosa.
• 1912 – powstanie Oddziału Strzeleckiego (pod dow. Stanisława Moronowicza) przy Sokole w Krośnie.
• W lutym 1913 r. naftowcy; Stanisław Iwański oraz dyr. rafinerii Władysław Wachal (1895-1975), z synami legionistami Władysławem i Tadeuszem założyli Związek Strzelecki Pracowników Rafinerii Nafty w Krośnie. Komendantem krośnieńskiego "Strzelca" został Stanisław Moronowicz, a w 1914 r. Stefan Tomma.
• 14 czerwca 1913 – Józef Piłsudski – Główny Komendant Okręgu Związku Strzeleckiego w Rzeszowie, w towarzystwie współzałożyciela Strzelca Kazimierza Sosnkowskiego, obserwuje ćwiczenia bojowe w Polance. Około 500 strzelców z Rzeszowa, Krakowa i Lwowa.., biorących udział w tych manewrach, walczyło potem w VI batalionie I Brygady. Józef Piłsudski tego dnia odebrał defiladę na krośnieńskim Rynku.
• 1914 – uruchomienie pierwszej elektrowni.

[edytuj] I wojna światowa

• 28 czerwca 1914 – dzień po zakończeniu roku szkolnego, wiadomość o zamachu na arcyksięcia Austro-Węgier Franciszka Ferdynanda w Sarajewie dotarła do Krosna. Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii.
• 29 i 30 lipca Józef Piłsudski zarządził częściową mobilizację i koncentrację strzelców. Dzień później podporządkował sobie PDS, a 2 sierpnia za zgodą władz austriackich rozpoczął mobilizację i koncentrację wszystkich drużyn z Galicji.
• 1 sierpnia 1914 – wybuch I wojny światowej, powstanie Komitetu Narodowego w Krośnie i ogłoszenie przez zaborców mobilizacji do wojsk austro-węgierskich. Komitet Narodowy zarządził ograniczoną mobilizację Polowych Drużyn Sokolich, i skautów, ”Strzelca” i Polskich Drużyn Strzeleckich jako zalążek Wojska Polskiego oraz przekazał Józefowi Piłsudskiemu zwierzchnictwo nad polskimi siłami zbrojnymi, który zawiązał z nich 3 sierpnia 1914 w Krakowie, w Oleandrach; I Kompanię Kadrową.

• 4 sierpnia 1914 r. pierwsi ochotnicy wyruszyli do Legionów J. Piłsudskiego; m.in. Marian Ocetkiewicz.
• 21 sierpnia 1914 r. wymaszerowało dalszych 115 Strzelców, a wreszcie 17 września kolejnych 200 ochotników. W sumie do Legionów walczących w VI batalionie I Brygady zgłosiło się 500 strzelców z Krosna. Na ich cel Rada Powiatu w Krośnie, z dobrowolnie opodatkowanych składek krośnian, przekazała 20 tys. koron. Większość Członków Związku Strzeleckiego, wraz z komendantem Janem Paczosą, w ramach mobilizacji, została wcielona do armii austriackiej. Komendantem uzupełnianej kompanii Związku Strzeleckiego w Białobrzegach został Józef Kwaciszewski.
• 27 sierpnia 1914 roku powstał w Krośnie Powiatowy Komitet Narodowy na czele z ks. Edwardem Janickim (wicemarszałkiem powiatu i proboszczem w Jedliczu).
• 7 września 1914 – przez Krosno do Jasła, w otwartych wagonach, przejeżdża owacyjnie witany Legion Wschodni (ok. 5 tys. legionistów). Na skutek napływu chętnych z Krosna, i z okolic, ta liczba wzrasta w Jaśle do 6 tys. żołnierzy.
• 16 września 1914 – po otrzymaniu sztandaru, i złożeniu przysięgi, w pierwszych dniach września, przed budynkiem Sokoła w Krośnie, wyjazd pociągiem kompanii Józefa Kwaciszewskiego do Krakowa i włączenie do II batalionu Legionów.
• 1914 – w trakcie I wojny światowej i walk bratobójczych, (bo wcielonych Polaków do oddziałów rosyjskich i austriackich), miasto kilkakrotnie przechodzi z rąk do rąk.
• 25 września 1914 – mimo obrony, wkraczają grabieżcze oddziały rosyjskie. Aresztowanie i wywiezienie do Lwowa organizatorów Komitetu Narodowego m.in. ks. Edwarda Janickiego (dziekana z Jedlicza), który po kilku miesiącach, zmarł w więzieniu, oraz nauczyciela Andrzeja Szafrańskiego – zesłanego potem w głąb Rosji. Na czele Komitetu stanął burmistrz Krosna Jan Kanty Jugendfein.
• 14 października 1914 – Krosno odbijają Austriacy,
• 8 listopada 1914 – Rosjanie z gen. Brusiłowem w Krośnie
• 12 listopada 1914 Austriacy atakują na przełęczach karpackich – pod Grabiem, Barwinkiem i Konieczną i m. Golcowa.
• 24 listopada 1914 – w Krośnie instaluje się sztab 8 Armii Rosyjskiej
• 15 grudnia 1914 – po czterodniowej bitwie i po ostrzeliwaniu miasta z artylerii, Krosno, w którym zgruzowano wiele budynków i zginęło kilkunastu mieszkańców, odbijają Austriacy a potem atakują na północ od miasta, tocząc boje na linii Wisłoka i Dunajca.
• 21-26 grudnia 1914 r. – walki nad Lubatówką w Suchodole. Około tysiąca poległych chowają na najbliższym cmentarzu. (Kwatery wojenne z I wojny światowej zlikwidowano w czasach PRL).
• 27 grudnia-8 maja 1915 r. – okupacja rosyjska.
• 7-8 maja 1915 r. – kontratak i obrona nad rzeką Wisłok przez resztki z trzech dywizji X Korpusu rosyjskiego (głównie kaukaskiego) w bitwie pod Krosnem, zakończyły się ponowną klęskę, a ataki niemieckich i austriackich samolotów na szlaki komunikacyjne armii rosyjskich, stały się przyczyną rosyjskiego panicznego odwrotu. Na Krosno spuszczono kilkadziesiąt bomb i zniszczono wiele budynków. Austriacka 12 Dywizja Piechoty atakowała linię Potok – Jaszczew. Po bitwach pod Gorlicami, (gdzie dowodził gen. Tadeusz Rozwadowski 12 Brygadą Artylerii w 12 "Krakowskiej"), pod Rzepiennikiem, Odrzykoniem, Krościenkiem i Kombornią, pod Rzeszowem i Sanokiem, wojska państw centralnych, w ciągu 10 dni maja, wzięły do niewoli 140 tys. jeńców, i zdobyły 100 dział i 300 karabinów maszynowych. Krosno zostało w części zniszczone i ograbione.
• 9 maja 1915 – książę Mikołaj Mikołajewicz wydał armiom rozkaz odwrotu na linię Dniestr – San, co przyniosło Rosjanom straty w ludziach i sprzęcie. Magazyny rosyjskie w Krośnie, których nie zdołano ewakuować, zostały podpalone i płonęły przez kilka dni. Rosjanie opuszczają Krosno, Iwonicz i Rymanów. Pod Krosnem m.in. został ranny Wicenty Kaczyński (1870 - 1932) - pułkownik artylerii Armii Imperium Rosyjskiego i generał brygady Wojska Polskiego
• Od 15 maja 1915 – Krosno wolne od wojsk zaborczych: rosyjskich i austriackich. Jednak 16 maja 1916 toczą się pod miastem jeszcze walki. Spośród krośnian wyróżnili się; gen. Stanisław Pelc z POW, odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami i płk. Gustaw Świderski, z I Brygady, odznaczony Virtuti Militari za to, że pod Łowczówkiem, na czele kilkuosobowego patrolu, wziął do niewoli dowództwo rosyjskiego pułku piechoty.

[edytuj] Okres międzywojenny

• Luty 1918 – protest krośnian przeciwko traktatowi brzeskiemu oddającemu Chełmszczyznę i Podlasie fikcyjnie utworzonej przez Niemcy i Austro-Węgry; Centralnej Radzie Ludowej Ukrainy. W Krośnie utworzono Komitet Pomocy dla Górnego Śląska.
• 28 października 1918 – Polska Komisja Likwidacyjna, tworzy w Krośnie polskie władze miejskie i powiatowe, celem: ochrony ludności i mienia, oraz przejęcia władzy z rąk austriackiego zaborcy, a potem Rada Regencyjna w Warszawie ogłasza Manifest do narodu, proklamujący powstanie Państwa Polskiego. Komisarzem likwidacyjnym na powiat krośnieński mianowany został dr Jan Kanty Jugenfein – burmistrz krośnieński i adwokat, a starostą dr Stefan Żolechowski. Zniesiono naukę języka niemieckiego w klasie III i IV szkół ludowych i historię austriacką w szkołach średnich.
• 1918 – uzyskanie zgody na budowę międlarni i przędzalni lnu – późniejszych Zakładów Przemysłu Lniarskiego "Krosnolen".
• 3 listopada 1918 – w Krośnie znikły wszystkie napisy niemieckie i orły austriackie oraz zawieszono flagi polskie. Grupa oficerów organizuje pobór do oddziałów polskich w celu przeciwstawienia się Ukraińcom podchodzącym pod Sanok. Miastem zarządza Polski Komitet Narodowy.
• 14 listopada 1918 – dowódca pierwszej kompanii krośnieńskiej, batalionu sanockiego por. Stanisław Maczek, wyrusza na odsiecz Lwowa( stolicy swojego województwa). Po początkowych sukcesach pod Sanokiem, Leskiem Ustrzykami, Chyrowem i Felsztynem, uderzenie polskie się załamało. Krośnianie walczą o granicę Polski, m.in. inż. Stanisław Bergman dowódcą I Kompanii Kulparkowskiej, z Komendantem Okręgu Lwowskiego POW Ludwikiem de Laveaux (z ówczesnego pow. krośnieńskiego).
• 1919 – rozpoczęcie budowy gazociągu i uruchomienie odlewni żeliwa (opartej na gazie ziemnym)w Polance.
• 1920 – napaść bolszewików na Polskę, czyli wojna polsko-bolszewicka. 18 sierpnia 1920 – 1 Dywizjon 2 Pułku Strzelców Konnych stoczył w ramach wyprawy na Kijów z nacierającą od Zadwórza sowiecką kawalerią Siemiona Budionnego bitwę pod Krosnem. Krośnieńska młodzież gimnazjalna wzięła udział w walkach w okolicach Firlejówki oraz Lwowa.
• 4 kwietnia 1921 – dr Jan Kanty Jugendfein – burmistrz krośnieński, wita Premiera RP Wincentego Witosa w Krośnie.
• 1923 – rozpoczęcie budowy zakładów szklarskich "Polskie Huty Szkła" SA (obecnie Krośnieńskie Huty Szkła na posiadłościach wykupionych od hrabiny Kaczkowskiej. Krosno stało się największym ośrodkiem przemysłu szklarskiego w Polsce.
• 1924 – powiększenie miasta o wieś: Krościenko Niżne (dzielnica Krosna) i Białobrzegi. Powołanie powiatowego Komitetu Wychowania Fizycznego (przew. starosta krośnieński E. Rappe).
• 1928 – władze Krosna, na wniosek gen. Ludomiła Rayskiego przekazały teren pod budowę Lotniska w Krośnie i rozpoczęto jego budowę, oraz Zakładów Gumowych "Wudeta". Ponadto:
  • Od 8 września 1928 – do końca roku – wydawano pismo Związku Legionistów "Głos Krośnieński"
  • oddanie do użytku stadionu sportowego przy ulicy Bursaki,
  • powstanie Klubu Sportowego RKS "Krośnianka".
  • założono Karpaty Krosno, polski klub piłkarski z Krosna.
  • 6-tygodniowy strajk w "Polskich Hutach Szkła", związany z zaleganiem wypłat za urlopy. Za udział w strajku z zakładu zostali zwolnieni: Roman Bauer, Antoni Karczewski, Stanisław Kmon, Stefan Fugas, ponadto: Władysław Walczak, Stanisław Ring, August Futiakiewicz zostali skazani na kary więzienia od 6 do 12 miesięcy,
• 22 lipca 1929 r. gościem Małopolskiego Towarzystwa Naftowego, w pałacu w Polance był prezydent Ignacy Mościcki.
• 1931 – Sprowadzenie Sióstr Klawera, które zakładają drukarnię misyjną i wznoszą pierwszy w Polsce dom zakonny w Krośnie (w latach 1929-1930), wg projektu krośnieńskiego architekta, twórcy stylu podkarpackiego Stanisława Bergmana.
• 12 kwietnia 1932 – uroczystość poświecenia lotniska w Krośnie, którą uświetnili pokazami dwaj piloci: płk. inż. Ludomił Rayski (b. uczeń krośnieński, dowódca i współtwórca polskiego lotnictwa, szef Departamentu Lotnictwa od 1926 do 1939 r.), i kpt. Bolesław Orliński, znany z przelotu Warszawa – Tokio dł.10 300 km. Na krośnieńskim lotnisku trwały prace nad wykorzystaniem patentów lotniczych, m.in. Adama Ostaszewskiego ze Wzdowa.
• 23 października 1932 – uroczystości odsłonięcia pomnika Ignacego Łukasiewicza.
• 1936 – ks. Stanisław Bełch przy wspieraniu przez ks. Józefa Bełcha, zorganizował Związek Zawodowy "Praca Polska" w Krośnie.
• 1936 – podjęto starania w celu budowy zakładu zdrojowego. Strajk w hucie szkła, związany z niewypłacaniem przez 2 lata wynagrodzenia. Rezultatem strajku było przejęcie huty przez bank "Riper Habera", który w ciągu miesiąca uregulował zaległości.
• 1938 – przeniesienie z Bydgoszczy do Krosna, jedynej w Polsce, Szkoły Lotniczej dla młodzieży.

[edytuj] II wojna światowa

• 1 września 1939 –o godz. 6 i 11, bombardowanie lotniska, Zakładów Gumowch Wudeta i Bata, przez niemieckie samoloty Dornier Do 17 F, należące do 14 Pułku Lotnictwa Rozpoznawczego Luftwaffe, (trzy eskadry po 10 maszyn) startujące ze Słowacji, z Špiskiej Novej Vsi. W wyniku bombardowań zginęło kilkanaście osób. Powołano Batalion ON "Krosno", który wziął udział w wojnie obronnej 1939 w Podkarpackiej Brygadzie Obrony Narodowej Armii Kraków.

.

• 7 września 1939 – potyczki obronne